KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA POLSKIEGO

projekt całodniowy

w oparciu o książkę renaty piątkowskiej "hebanowe serce"

Temat: Ucieknijmy przed wojną – nasza przeprawa przez morze z głównym bohaterem książki Renaty Piątkowskiej pt. „Hebanowe serce”

Grupa wiekowa: uczniowie kl. 4 – 8 szkoły podstawowej

Cele lekcji:

  • Poznanie fragmentów książki R. Piątkowskiej "Hebanowe serce".
  • Doskonalenie umiejętności pracy w grupie.
  • Rozbudowywanie zasobu słownictwa.
  • Nazywanie emocji i uczuć.
  • Stosowanie w praktyce struktury opowiadania – tworzenie dalszej części wysłuchanej historii.
  • Tworzenie opisu przeżyć na podstawie informacji o losach Omenki.
  • Przypomnienie/poznanie pojęć: porównanie, związek frazeologiczny, wykrzyknienie, synonim, antonim, kontrast.
  • Wypisanie, na podstawie wysłuchanego tekstu, czynności mieszkańców wioski.
  • Ilustrowanie wyglądu rodzinnej wioski głównego bohatera na podstawie przeczytanego tekstu.
  • Doskonalenie pamięci i uważnego słuchania ze zrozumieniem.

Cele sformułowane w języku ucznia:

  • Poznacie dziś historię małego afrykańskiego chłopca – Omenki, który przebył daleką, niebezpieczną podróż w poszukiwaniu bezpieczeństwa i nowego domu.
  • Dowiecie się, w jaki sposób postrzegana jest wojna i będziecie mieli okazję również sami wypowiedzieć się na ten temat.
  • Stworzycie dalszą część wysłuchanej historii, a także napiszecie opis przeżyć głównego bohatera i zilustrujecie jego wioskę.
  • Przede wszystkim jednak wczujecie się w sytuację afrykańskich uchodźców, którzy próbują dostać się do brzegów Europy.

Pytanie kluczowe: Dlaczego, by osiągnąć pokój, ludzie stosują przemoc?

Metody i formy pracy:

  • praca w grupach
  • praca indywidualna
  • burza mózgów
  • mapy myśli
  • platforma Storybird
  • wykreślanka
  • chmura wyrazów
  • metoda świateł drogowych
  • ocena koleżeńska
  • praca ze słownikiem (języka polskiego, synonimów)
  • kody QR

Pomoce dydaktyczne:

  • załączniki do konspektu
  • fragmenty powieści w formie audiobooka
  • słowniki synonimów i języka polskiego
  • dostęp do smartfonów lub pracowni komputerowej (połączenie z Internetem - platforma storybird)
  • aplikacja skanująca kody QR
  • brystol, kleje, markery, kredki
  • Polecenia dla uczniów 1

 

 

Przebieg lekcji:

 

I Faza przygotowawcza – „Miejsce w łodzi”

1. Jeszcze na korytarzu nauczyciel zadaje uczniom pytanie kluczowe, ale prosi o zachowanie odpowiedzi dla siebie.

2. Następnie uczniowie przed wejściem do klasy dzieleni są (w dowolny sposób) na dwuosobowe zespoły. Dobrane pary stają się rodzinami uchodźców, których celem jest dotarcie do Europy. Przed wejściem do klasy ustawiona jest ławka z rozłożonymi kartami z cytatami (Materiał dla uczniów 1) – tekstem do góry. Są to bilety wstępu na łódź. Każda z par wybiera po jednej. W drzwiach do klasy, która na czas projektu jest naszą łodzią, stoi nauczyciel – sternik. Rodziny uchodźców dostają się na łódź po okazaniu wybranej przez siebie karty sternikowi. Pary są rodzinami, ale wszystkim zależy na przedostaniu się do Europy i ocaleniu życia, więc, by łódź dotarła do celu, muszą działać razem.

3. Po wejściu do klasy uczniowie siadają już w ustalonych parach. Na środku klasy ułożony jest arkusz brystolu (na środku widnieje narysowane wcześniej przez nauczyciela pole – środek mapy myśli) oraz kleje, markery, flamastry i kredki. Uczniowie siadają w kręgu.

4. Na arkuszu położona jest kartka z poleceniem. Dopiero po wykonaniu zdania i zaakceptowaniu go przez sternika – nauczyciela, łódź odbije od brzegu. Zadaniem grup jest przyklejenie wybranej wcześniej kartki (biletu wstępu) w dowolnym miejscu na obrzeżach arkusza, a następnie w tych samych parach, metodą burzy mózgów, ustalenie i zapisanie (przy przyklejonej karteczce) własnych emocji, odczuć i wszystkich skojarzeń związanych z cytatem. Schemat pierwszego etapu tworzenia mapy myśli w Materiale dla nauczyciela 1. Kolejnym krokiem jest zaprezentowanie przez uczniów wybranych przez nich tekstów i efektów pracy z nimi. Klasa wspólnie między sobą ustala motyw łączący wszystkie kartki (wojna) i zapisuje go na środku arkusza w narysowanym uprzednio polu. Grupy łączą słowo główne z pasującymi do niego elementami opisującymi poszczególne cytaty. Wspólnie dopisują brakujące synonimy, skojarzenia, odczucia, emocje, a także przyczyny i skutki – dyskusja. Schemat przykładowego, ostatecznego wyglądu mapy myśli w Materiale dla nauczyciela nr 2.

 

II Faza realizacyjna – „Łódź odbija od brzegu”

 

5. Łódź odbija od brzegu, ale by płynąć dalej, sternik musi uruchomić silnik. Zrobi to dopiero po wykonaniu przez każdą z rodzin instrukcji, które znajdują się w przekazanym przez niego pudełeczku. W pudełku znajduje się pierwszy fragment powieści do odsłuchania (na CD lub pendrivie), a także pytania do niego:

  • Co widzi Omenka?
  • Jak się zachowuje?
  • Jak się czuje?

oraz zadanie dopisania dalszej części do poznanego fragmentu historii Omenki. Jest też NACOBEZU do zadania i miejsce ukrycia kodu QR (Materiał dla uczniów 2), który przekierowuje do platformy Storybird.

NACOBEZU:

  • Dopiszcie dalszą część historii Omenki (co jeszcze się stało i jak się skończyło).
  • Pamiętajcie, by stosować taką samą formę narracji jak w wysłuchanym tekście.
  • Wydarzenia układajcie w kolejności chronologicznej.
  • W swym tekście możecie zamieścić dialogi bohaterów.
  • Nie zapomnijcie o stosowaniu akapitów.
  • Zadbajcie o poprawną interpunkcję i ortografię.

 

6. Uczniowie odsłuchują pierwszy fragment powieści i wynotowują z niego odpowiedzi na znalezione pytania. Odpowiedzi będą potrzebne później, jako wskazówka, do pracy nad kolejnym zadaniem – opisem przeżyć. Następnie przechodzą do zadania z pudełeczka, ale dopiero po odnalezieniu kodu QR, gdyż pracują w swoich parach – rodzinach – na stronie https://storybird.com/ (platforma umożliwia tworzenie własnych opowieści w oparciu o profesjonalne grafiki różnych artystów). Rodziny mogą sobie nawzajem pomagać.

7. Uczniowie prezentują efekty swoich prac sternikowi, podsumowują wykonanie zadania – czy są zadowoleni z wykonania, co sprawiło im trudność, nad czym jeszcze muszą popracować, a co przyszło im z łatwością? Dopiero wtedy sternik uruchamia silnik i łódź wypływa na pełne morze.

8. By nie zgubić kursu sternik potrzebuje odpowiedzi na te same pytania, które uczniowie znaleźli poprzednio w pudełeczku. Jednak tym razem odpowiedzi muszą dotyczyć kolejnego fragmentu tekstu (fragment nr 2) do odsłuchania. Rodziny otrzymują zaszyfrowane miejsce ukrycia płyty CD lub pendriva.

9. Rodziny wysłuchują dalszą część historii Omenki i wynotowują te same informacje, które wyszukiwali w pierwszym fragmencie opowiadania (Co widzi Omenka? Jak się zachowuje? Jak się czuje?).

10. Po odnalezieniu kursu sternik wręcza pasażerom kolejne pudełeczko z poleceniami i wskazówkami do wykonania zadań. Zadaniem jest wspólna burza mózgów i stworzenie własnej pomocy naukowej – "Opis przeżyć" (w dowolnej formie, mogą to być fiszki, notatka graficzna, mapa myśli, plakat). W pudełku są też słowniki, encyklopedie i wybrane przez nauczyciela książki, które mogą stanowić pomoc w wykonaniu zadania, a także pytania pomocnicze:

 

  • Czym jest opis?
  • Czym są przeżycia?
  • Co jest głównym tematem i czego może dotyczyć ten typ wypowiedzi – opis przeżyć?
  • Jaki powinien być styl tej wypowiedzi?
  • Z jakich wyrażeń można korzystać i jakie słownictwo będzie pomocne?
  • Jak reaguje ciało na przeżywane emocje?
  • Co powinno zostać zawarte we wstępie, a co w rozwinięciu i w zakończeniu?
  • Czym są porównania, związki frazeologiczne, wykrzyknienia i synonimy.

Pasażerowie prezentują efekt końcowy sternikowi. Omawiają z nim podjęte działania oraz podział prac w grupie.

11. Następnie sternik rozkłada na podłodze wykreślankę wydrukowaną w dużym formacie lub przerysowaną na brystol, w której ukryte są wyrazy nazywające stany emocjonalne (Materiał dla uczniów 3). Zadaniem uczniów jest odnalezienie wszystkich 36 wyrazów. Mogą też pracować w rodzinach – każda z par otrzymuje wykreślankę wydrukowaną na A4. Rodziny mogą sobie wzajemnie pomagać, gdyż przejście do kolejnego zadania nastąpi dopiero wtedy, gdy wszyscy ukończą zadanie.

12. Po wykonaniu zadania łódź płynie dalej, jednak następuje załamanie pogody. Rozpętał się sztorm. Aby wyjść z niego cało, pasażerowie muszą wynotować z otrzymanych od sternika chmur wyrazów (Materiał dla uczniów 4) przykładowe sformułowania nazywające emocje i stany: odczuł, ogarnął go, targała nim, pogrążył się, czuł, miał serce w gardle, zaparło mu dech w piersiach, zaniemówił z zachwytu, stracił głowę, ciarki przebiegły mu po plecach, nogi się pod nim ugięły, oblał się zimnym potem, tłumił w sobie, włosy zjeżyły mu się na głowie, zbladł. Po ukończeniu zadania rodziny porównują między sobą efekt swych prac.

13. Po sztormie łódź zgubiła kurs. Pasażerowie muszą wrócić pamięcią do odsłuchanych uprzednio fragmentów i zapisanych przez siebie odpowiedzi na pytania, gdyż znajdują dryfującą butelkę z kolejnym zadaniem i NACOBEZU do niego. Na podstawie wynotowanych przez siebie (podczas słuchania) informacji o Omence i tworzą w parach opis jego przeżyć.

NACOBEZU:

  • Stwórzcie opis przeżyć Omenki z wybranego przez Was momentu jego przeprawy.
  • Postarajcie się wczuć w odczucia bohatera, korzystajcie z wyobraźni.
  • O sytuacji piszcie zwięźle, natomiast skupcie się na emocjach, uczuciach, przeżyciach, stanach psychicznych i reakcjach Omenki.
  • Pamiętajcie, by słownictwo, którym się posługujecie, było obrazowe (porównania, związki frazeologiczne, wykrzyknienia, synonimy).
  • Nie zapomnijcie o stosowaniu akapitów i o trójdzielnej budowie wypowiedzi (wstęp, rozwinięcie, zakończenie).
  • Zadbajcie o poprawną interpunkcję i ortografię.

14. Rodziny wymieniają się swoimi pracami. Dokonują oceny koleżeńskiej (w otrzymanej tabeli – Materiał dla uczniów 5). Punkty nawiązują do NACOBEZU, uczniowie oceniają tylko to, co wcześniej zostało ustalone. Jedna osoba, kończąc zdania (pod tabelą), przekazuje drugiej grupie ustnie informację zwrotną. Następnie (po wysłuchaniu IZ) każda rodzina ocenia siebie (na ile czuje się pewnie w tej formie wypowiedzi) metodą świateł drogowych - łodzi (Materiał dla uczniów 6). Rodziny mogą przyklejać w odpowiednim miejscu karteczki z imionami, przypinać podpisane spinacze lub podpisywać się.

15. Łódź wróciła na właściwy kierunek. Pasażerowie już od dłuższego czasu są na morzu. Niestety zaczyna brakować wody. By zająć myśli przed kolejnym wyzwaniem rodziny muszą przeprowadzić dyskusję. W kopercie otrzymują tematy: jak mogło wyglądać życie Omenki przed wojną, wokół czego mogło się skupiać, na czym mogło mu zależeć, czym mógł się zajmować w ciągu dnia. Spostrzeżenia notuje na dużym arkuszu papieru wybrana osoba w formie swobodnej mapy myśli lub w formie notatki graficznej.

16. Po przeprowadzonej dyskusji rodziny otrzymują od sternika ostatnią butelkę wody, na butelce przyklejona jest koperta z krzyżówką dla każdej rodziny (Materiał dla uczniów 7). By móc ugasić pragnienie uczniowie muszą wypełnić krzyżówki, a następnie wytłumaczyć (pisemnie pod krzyżówką) hasło - kontrast. Podczas tworzenia definicji hasła rodziny mogą korzystać ze słowników języka polskiego i słownika synonimów używanych wcześniej.

17. Rodziny odnajdują fragment wspomnień Omenki (Materiał dla uczniów 8) – mogą przeczytać tekst w ciszy lub wyznaczyć osobę, która odczyta go głośno. Zadanie dotyczy wynotowania czynności mieszkańców, jakie w ciągu dnia można było zaobserwować w jego wiosce.

18. Kolejnym zadaniem jest stworzenie przez każdą rodzinę ilustracji, która w możliwie najbardziej szczegółowy sposób przedstawi wygląd rodzinnej wioski Omenki. Grupy prezentują swoje prace, zwracają uwagę na ilość zapamiętanych szczegółów z tekstu.

 

III Faza podsumowująca – „Przybycie do Europy”

19. Na horyzoncie widać już ląd. By podpłynąć bliżej i nie dać się znieść prądom, uczniowie dopisują do swych prac (ilustracji wioski) uczucia i emocje, jakie mogły towarzyszyć Omence, gdy mieszkał w swym domu rodzinnym. Po wykonaniu zadania muszą przedyskutować między sobą w kręgu: jak bardzo zmieniło się życie bohatera, porównać jego wspomnienia z okresu pokoju z przeżyciami czasu wojny, zauważyć kontrast i zastanowić się nad funkcją jego zastosowania w tekście literackim. W tej ostatniej dyskusji może brać udział również sternik, gdyż jest to dyskusja podsumowująca.

20. Uczniowie przypominają sobie, czym są antonimy, próbują znaleźć odpowiednie wyrazy przeciwstawne do stanów emocjonalnych i uczuć Omenki, które wypisali na swej ilustracji jego rodzinnej wioski. By dobić do brzegu, rodziny dopisują odpowiednie antonimy na utworzonych wcześniej ilustracjach.

21. Łódź dobija do brzegów Europy. Uczniowie słuchają dwóch ostatnich fragmentów historii – czwartego oraz epilogu. Po ich wysłuchaniu rodziny uchodźców mogą obejrzeć przykładowe dokumenty, jakie wypełnić muszą uciekający cywile po dotarciu do celu podróży (Materiał dla uczniów 9, Materiał dla uczniów 10, Materiał dla uczniów 11). Pozostając nadal w kręgu, uczniowie podsumowują historię Omenki. Sternik sugeruje, że niestety ciężkie przeżycia uchodźców nie kończą się po dotarciu do Europy, zachęca też do zapoznania się z książką Barbary Gawryluk "Teraz tu jest nasz dom".

22. By podsumować cykl zajęć – wspólną podróż przez historię Omenki, uczniowie metodą świateł drogowych - łodzi (na używanej wcześniej planszy – Materiał dla uczniów 6) oceniają tematykę zajęć (czy wzbudziła ich zainteresowanie), a także słownie podsumowują cele (czego nauczyli się podczas cyklu zajęć).

O autorce

Kamila Żędzianowska jest nauczycielką języka polskiego w Szkole Podstawowej TAK im. Ireny Sendlerowej w Opolu. Od lat zakochana w alternatywnych metodach kształcenia. Kamila ukończyła również studia podyplomowe z zakresu oligofrenopedagogiki i terapii pedagogicznej. Prowadzi również zajęcia z bajkoterapii i Teatru Kamishibai. Po pracy śpiewa w zespole rockowym, pochłania książki w ilościach hurtowych i zatraca się w zabawach z córką.

patronat honorowy

realizacja

Projekt finansowany

przez urząd miasta opola

© 2018 Towarzystwo Alternatywnego Kształcenia. Wszelkie prawa zastrzeżone.